Dit artikel is gebaseerd op een webinar “Laat stress en angst niet jouw jaar domineren” van Marlies voor Breinfijn.
Misschien begon dit jaar met een gevoel van opluchting. Je voelde even rust in je lijf, je hoofd was iets stiller en er was het idee dat het dit keer anders zou zijn. Er was hoop, misschien zelfs vertrouwen. Je maakte plannen, nam je voor het rustiger aan te doen en beter voor jezelf te zorgen.
En toch zit je hier nu. Je merkt dat die onrust langzaam weer terugkomt. Je hoofd voelt voller, je lijf sneller gespannen. Alsof je systeem eerder reageert dan jij zelf kunt bijhouden.
Wanneer onrust en spanning weer langzaam binnensluipen
Je merkt het vaak niet in één keer. Het begint subtiel. Je wordt wakker met een licht gespannen gevoel in je lijf, nog voordat je echt ergens aan denkt. Je ademhaling voelt oppervlakkiger, je schouders zijn al iets opgetrokken. Gedurende de dag lijkt alles gewoon door te gaan, maar ondertussen staat je systeem continu op scherp.
Misschien functioneer je overdag nog prima. Je doet wat er van je verwacht wordt, je bent er voor anderen, je houdt alles draaiende. Maar aan het einde van de dag, als het stiller wordt, voel je pas hoe moe je eigenlijk bent. Dan merk je hoe vol je hoofd is en hoe gespannen je lijf aanvoelt. Dat is vaak het moment waarop de onrust zich duidelijker laat voelen.
Dat je dit zo ervaart, zegt niets over je motivatie of discipline. Het betekent niet dat je faalt of dat je het niet goed genoeg doet. Je systeem reageert simpelweg vanuit bescherming op langdurige belasting.
Stress en angst als signalen van een overbelast systeem
Je voelt misschien hartkloppingen, een gejaagd gevoel, spanning in je spieren of een voortdurende alertheid. Dat kan verwarrend zijn, zeker als er geen duidelijke medische oorzaak wordt gevonden. Toch zijn dit echte signalen. Ze ontstaan niet zomaar.
Je systeem probeert je veilig te houden. Wanneer spanning en druk zich opstapelen, gaat je zenuwstelsel alerter reageren. Dat gebeurt automatisch en zonder dat je daar bewust voor kiest. Het is geen teken dat er iets mis is met jou, maar een aanwijzing dat je systeem al langere tijd te veel heeft moeten dragen.
Veel mensen denken op dit punt dat ze nog iets extra’s moeten doen om het beter te maken. Nog beter plannen, nog meer ontspannen, nog harder hun best doen om rust te voelen. Maar juist dat kan ongemerkt weer extra spanning opleveren, omdat je systeem die pogingen ervaart als nieuwe druk.
Waarom controle en goede voornemens vaak extra spanning geven
Goede voornemens voelen in het begin vaak prettig. Je ervaart grip, overzicht en controle. Je agenda voelt gestructureerd, je intenties zijn helder. Toch kan je systeem dat anders ervaren. Waar jij denkt: “ik wil rust”, hoort je systeem vaak: “ik moet”.
Je systeem reageert beschermend op alles wat als druk wordt ervaren. Nieuwe regels, nieuwe doelen en strakke afspraken met jezelf kunnen daardoor juist spanning oproepen. Niet omdat rust of zelfzorg verkeerd is, maar omdat de onderliggende boodschap voor je systeem voelt als iets dat moet lukken.
Als die rust vervolgens niet komt, kan dat leiden tot frustratie en teleurstelling. Je doet immers alles ‘goed’. En toch blijft de onrust terugkomen. Dat kan het gevoel geven dat je vastloopt, juist terwijl je zo je best doet.
Wanneer angst en onrust ineens zonder waarschuwing opkomen
Misschien herken je momenten waarop de onrust ineens lijkt te verschijnen, zonder duidelijke aanleiding. Je zit rustig op de bank en ineens voel je spanning, duizeligheid of een golf van angst. Dat kan beangstigend zijn, juist omdat je geen directe reden kunt aanwijzen.
Je systeem kiest deze momenten niet bewust uit. Vaak is dit juist het moment waarop er ruimte ontstaat om te voelen wat er al die tijd op de achtergrond aanwezig was. Overdag, wanneer je bezig bent, houdt je systeem alles bij elkaar. Zodra het stiller wordt, komt die opgebouwde spanning naar voren.
Ook hier geldt: je systeem reageert beschermend. Niet omdat er acuut gevaar is, maar omdat het lange tijd alert heeft moeten blijven.
Begrijpen is iets anders dan voelen
Veel mensen begrijpen rationeel inmiddels wel dat stress en angst signalen zijn. Toch blijft het lastig om daar in het moment iets anders bij te voelen. Dat verschil tussen begrijpen en ervaren is belangrijk.
Je kunt met je hoofd weten dat je veilig bent, terwijl je lijf iets anders laat voelen. Dat betekent niet dat je inzicht tekortschiet. Het laat zien dat je systeem tijd nodig heeft om zich veilig genoeg te voelen om te ontspannen. Dat proces laat zich niet afdwingen en vraagt geen strijd.
Herstel begint niet met forceren, maar met ruimte om te begrijpen wat er gebeurt en waarom je systeem zo reageert.
Erkennen wat er gebeurt zonder het te willen oplossen
Misschien voelt het spannend om niets te doen aan die onrust. De neiging om het weg te krijgen is groot. Toch kan het helpend zijn om eerst te herkennen wat er in je lijf gebeurt, zonder direct in actie te schieten.
Je merkt bijvoorbeeld spanning in je borst of een onrustig gevoel in je hoofd. In plaats van dat te bestrijden, kun je opmerken: dit is mijn systeem dat op scherp staat. Het probeert me veilig te houden. Dat alleen al kan iets verzachten, omdat je stopt met vechten tegen wat er is.
Dit betekent niet dat je opgeeft of alles maar laat gebeuren. Het betekent dat je ruimte maakt om anders te reageren, zonder jezelf te forceren.
Het is belangrijk om te weten dat wat jij ervaart logisch is. Je bent niet zwak, niet ongemotiveerd en niet kapot. Je systeem heeft lange tijd gedaan wat het kon om jou te beschermen.
Het is veilig om dit in stapjes te onderzoeken en je hoeft dat niet alleen te doen. Als je merkt dat stress en angst veel ruimte innemen, kan begeleiding helpen om je systeem weer meer veiligheid te laten ervaren. Bij Breinfijn kun je terecht binnen programma’s zoals no stress, angst & paniek of kalmeer je zenuwstelsel, waarin je leert begrijpen wat er in je gebeurt en hoe je daar met meer rust en mildheid mee kunt omgaan.