Stress begint in uw hoofd, maar zet ook allerlei processen in uw lichaam in werking. Wanneer er iets gebeurt waardoor u spanning ervaart, zoals een berisping van uw leidinggevende of een hevige discussie met uw partner, reageert uw lichaam daarop en kunnen er lichamelijke spanningsklachten ontstaan.
Bij stress spanning staan in eerste instantie vaak mentale klachten op de voorgrond, zoals concentratieproblemen of vermoeidheid. Maar naarmate de stress langere tijd aanhoudt en zich opstapelt, kan dit ook leiden tot diverse fysieke klachten. Zodra u fysieke spanningsklachten ervaart, belandt u vaak in een negatieve spiraal waarin u steeds meer begint te piekeren.
Hoe werkt dit precies? En hoe kunt u hieruit komen? Dat leest u in dit artikel.
Geschreven door
Drs. Rosalie van Gils, psychologe
Breinfijn is opgericht door Rosalie van Gils.
Zij studeerde psychologie aan de Universiteit van Tilburg en de Universiteit van Madrid (Spanje). Rosalie heeft zich gespecialiseerd in een breed scala aan angstproblematieken, paniekaanvallen en chronische stressklachten. Deze klachten gaan vaak gepaard met lichamelijke spanningsklachten.
Hoe ontstaan lichamelijke spanningsklachten?
Na een stressvolle week of maand denken veel mensen: ‘In het weekend ga ik uitrusten en dan kan ik er weer tegenaan.’ Of misschien betrapt u zichzelf op een gedachte als: ‘Nog een paar weken doorbijten en dan is het vakantie. Dan neem ik mijn rust en daarna ga ik het helemaal anders aanpakken, beter voor mezelf zorgen.’
Wanneer het weekend of de vakantie voorbij is, belanden de meeste mensen vaak toch weer in hetzelfde patroon. De stress die u in maanden, jaren of zelfs uw hele leven hebt opgebouwd, verdwijnt niet opeens na een paar weken vakantie.
Als je spanning of stress ervaart, wordt je autonome zenuwstelsel geactiveerd. Dit is het systeem in uw lichaam dat onbewuste functies en processen reguleert. Wanneer het autonome zenuwstelsel wordt geprikkeld, komen we in een ‘vechten of vluchten’- modus. Uw lichaam staat paraat om een topprestatie te leveren. Dit is nuttig wanneer er daadwerkelijk gevaar dreigt of wanneer u moet presteren. Maar zolang u in deze staat van paraatheid verkeert, herstelt uw lichaam niet.
Niet alleen bij fysiek gevaar, maar ook bij mentale spanning – zoals piekeren – zoals piekeren – wordt uw autonome zenuwstelsel onder druk gezet. Hierdoor staat u als het ware voortdurend op het gaspedaal. Wanneer u veel piekert of regelmatig stress ervaart, blijft u dit ‘gaspedaal’ continu intrappen.
De rol van het stresshormoon cortisol
Cortisol wordt vaak het stresshormoon genoemd. Dit hormoon wordt aangemaakt wanneer u in een stressvolle of spannende situatie verkeert. In dergelijke situaties geeft het uw lichaam de energie om te vechten of te vluchten.
Vroeger, in de tijd van de jagers en verzamelaars, werd dit hormoon bijvoorbeeld aangemaakt wanneer men een gevaarlijk dier tegenkwam. Het was letterlijk van levensbelang.
Tegenwoordig komt het hormoon minder vaak van pas, aangezien de meeste stress mentaal is. Hierdoor maken we extra cortisol dat niet door het lichaam wordt gebruikt. Het hormoon stapelt zich op in het lichaam, waardoor een overschot kan ontstaan.
Een verhoogd cortisolniveau kan verschillende mentale en fysieke symptomen met zich meebrengen, zoals slecht slapen, vermoeidheid, veranderingen in eetlust of een sombere stemming. U kunt het opstapelen van cortisol vergelijken met een emmer die steeds voller loopt.
Heeft het zin om uw cortisol te meten?
Veel mensen willen graag hun cortisol – en daarmee hun stressniveau – meten. In de praktijk is dit echter niet erg zinvol. Als u stress ervaart of al langer lichamelijke klachten hebt, weet u waarschijnlijk al dat uw cortisolniveau hoog is. Een meting die bevestigt dat uw cortisolniveau te hoog is, draagt over het algemeen niet bij aan uw herstel.
Hoe uw emmertje steeds voller raakt
Het opstapelen van spanning (of cortisol) in uw lichaam is te vergelijken met een emmer. Als u voortdurend op het gaspedaal staat, raakt deze emmer steeds voller. Na een stressvolle periode van enkele maanden raakt uw emmertje misschien voor de helft vol. Wat in dergelijke situaties vaak gebeurt, is dat u blijft piekeren. Hierdoor loopt uw emmertje ongemerkt steeds voller, totdat het overstroomt en u in een burnout belandt.
Een burn-out ontstaat niet door één stressvolle gebeurtenis. En ook niet doordat u een paar maanden te hard hebt gewerkt. Het is een proces dat zich jarenlang opbouwt. Uiteindelijk kan één gebeurtenis of een relatief korte stressvolle periode de druppel zijn die uw emmertje doet overstromen.
Welke klachten kunt u ervaren bij stress?
Naarmate uw emmertje steeds voller raakt, ontstaan er steeds meer spanningsklachten in uw lichaam. Deze spanningsklachten kunnen zich op talloze manieren uiten. Vaak begint het met één fysieke klacht. U gaat ermee naar de fysiotherapeut of huisarts, volgt een yogales of gaat wat vaker wandelen om de klacht te verhelpen. Dit helpt vaak om deze eerste klacht aan te pakken.
Hoewel de spanningsklacht misschien verdwijnt, is de oorzaak niet weggenomen. Zolang u niets verandert aan deze oorzaak, ontstaan na verloop van tijd waarschijnlijk nog meer lichamelijke spanningsklachten. Hoe meer spanning u opbouwt, des te meer kwaaltjes zich voordoen.
Spanningsklachten kunnen zich op ontelbare manieren manifesteren. Bij een te hoge spanning kunt u bijvoorbeeld last krijgen van:
- Hartkloppingen en/of -overslagen
- Duizeligheid
- Hoofdpijn
- Darmproblemen
- Tintelingen
- Oorsuizen
- Vermoeidheid
- Slecht slapen
- Concentratieverlies
- Een onrustig of gejaagd gevoel
Ook kunnen bestaande fysieke aandoeningen verergeren of nieuwe aandoeningen ontstaan wanneer u langdurige spanning onder spanning staat. Denk hierbij aan:
- Verergerde astma of bronchitis
- Migraine
- Vruchtbaarheidsproblemen
- Chronische vermoeidheid of pijn
- Spastische darm of buikkrampen
- Hormonale schommelingen die steeds erger worden
- Fibromyalgie
Als u merkt dat u last hebt van een of meerdere van deze spanningsklachten, kan dit een teken zijn dat u te veel spanning in uw lichaam hebt en dat uw emmertje steeds voller raakt.
Waarom het zo moeilijk is om uit de cirkel te stappen
Zodra u last krijgt van lichamelijke spanningsklachten, is de kans groot dat u er iets aan wilt doen. U probeert van alles om de klachten te verhelpen. Misschien gaat u wat vaker wandelen, neemt u allerlei homeopathische middelen, begint u met mediteren of volgt u yogalessen.
Wanneer u van alles probeert om uw lichamelijke klachten tegen te gaan, bestrijdt u het gevolg. De spanningsklachten die u ervaart, zijn het gevolg van het échte probleem: stress.
Hoe voller uw emmertje wordt, hoe meer klachten u waarschijnlijk zult ervaren in uw lichaam. Dit kan ervoor zorgen dat u zich niet alleen meer zorgen maakt over het initiële probleem, maar ook over de klachten die u ervaart.
U vraagt zich af wat er gebeurt als de klachten aanhouden of zelfs erger worden. Misschien kunt u dan niet meer werken of functioneren in de maatschappij. U hebt het gevoel dat u hebt gefaald als mens. Dat u niet goed genoeg bent. Er zit altijd een onderliggend gevoel achter. En daarom gaat u vechten tegen de klachten.
Het vechten tegen de klachten zorgt ervoor dat uw autonome zenuwstelsel ‘aan’ blijft staan. Daardoor vult uw emmertje zich steeds verder. De spanning blijft zich opstapelen. Dit is iets waar u niet zomaar uit komt.
Wat kunt u doen tegen lichamelijke klachten bij spanning?
Het aanpakken van de symptomen zal u niet helpen om lichamelijke spanningsklachten op de lange termijn te verhelpen. Ook het vermijden van stress en spanning is geen duurzame oplossing waar u echt gelukkiger van wordt. Uiteindelijk krijgt u in uw leven altijd te maken met situaties waarin u stress ervaart. Hoe meer u deze situaties uit de weg gaat, hoe meer last u ervan krijgt.
Om van uw lichamelijke spanningsklachten af te komen, moet u het probleem aanpakken bij de kern. Door te leren anders naar situaties te kijken, zorgt u ervoor dat uw emmertje steeds minder vol raakt. Activiteiten zoals wandelen en yoga kunnen helpen om een deel van de stress te verlichten, maar op de lange termijn maakt dit weinig verschil. Het mentale aspect speelt een veel grotere rol bij het leegmaken van uw emmertje dan een wandeling.
De methode van Breinfijn is gericht op leren inzien hoe je naar bepaalde situaties kijkt en de onderliggende kern wat maakt dat situaties voor jou stressvol zijn, en bijvoorbeeld voor een ander minder. Pas als je die onderliggende kern aangaat pakken, dan zul je zien dat er écht iets gaat veranderen en dat je stappen kunt maken op de lange termijn.
Is het No Stress-programma iets voor u?
Het No Stress-programma helpt u om onrust, stressgevoelens en spanningsklachten te verminderen, zonder dat deze telkens opnieuw terugkeren. Dit programma is speciaal ontwikkeld voor mensen die al langere tijd last hebben van stress of spanningsklachten, richting een burn-out gaan of daar juist van aan het herstellen zijn.
Heb je last van lichamelijke klachten en merk je dat ze steeds erger worden? Dan heb je eigenlijk twee opties: zelf doorgaan of het samen met Breinfijn oplossen. Deze tweede optie zal je herstel versnellen. Je zult sneller stappen maken en hoeft angst niet meer zo sterk te ervaren.
Het No Stress-programma kan u helpen om eens en voor altijd van uw lichamelijke spanningsklachten af te komen of deze te verminderen. Lees hier meer over het programma.