Stress: symptomen, oorzaken en wat helpt

Stress hoeft niet altijd door iets ingrijpends te ontstaan. Uw alarm gaat vroeg af. U maakt zich klaar, regelt het ontbijt, verzamelt uw spullen en probeert misschien zelfs te sporten voordat uw werkdag begint. Daarna gaat de dag verder. Werk, afspraken, nog snel iets anders regelen. Misschien haalt u een kind op van school en rijdt u door naar de voetbal- of zwemles. Of u gebruikt de autorit naar huis om eindelijk die vriendin te bellen die u al veel te lang niet meer hebt gesproken. U doet nog snel boodschappen, maakt eten, ruimt wat op of brengt de kinderen naar bed.

Misschien ziet uw dag er heel anders uit, maar u herkent het gevoel ongetwijfeld: van het ene naar het andere, zonder dat er echt een pauze tussenin is. Pas wanneer u ’s avonds uitgeput in de zetel neerploft, voelt het alsof u voor het eerst die dag niets meer hoeft te doen.

Zo'n volle dag betekent niet automatisch dat u te veel stress heeft. Stress maakt deel uit van het leven. Gewoonlijk neemt de spanning opnieuw af zodra de situatie voorbij is. Maar als de spanning vaak terugkeert of langdurig aanhoudt en er weinig ruimte is voor herstel, kunt u merken dat het steeds meer van u vergt.

Misschien slaapt u minder goed, voelt u zich gespannen of merkt u dat het moeilijker wordt om zich te concentreren. Dergelijke klachten kunnen optreden tijdens stress, maar zijn niet specifiek voor stress.. Het is daarom belangrijk om niet elke klacht automatisch aan stress toe te schrijven.

Op deze pagina kunt u lezen wat stress is, wat er in uw lichaam gebeurt, welke symptomen kunnen optreden, wanneer stress te veel kan worden en wat u zelf kunt doen.

Wat is stress?

Stress is een natuurlijke fysieke en mentale reactie op situaties die iets van u vragen. Dit kunnen onaangename gebeurtenissen zijn, maar ook aangename of spannende situaties kunnen stress veroorzaken.

Stress hoeft niet per se ongezond te zijn. De reactie kan u tijdelijk helpen alerter te zijn, uw aandacht te richten en te handelen wanneer nodig.

Wat gebeurt er in uw lichaam tijdens stress?

Wanneer u gestresseerd bent, worden verschillende systemen in uw lichaam actief. Het autonome zenuwstelsel speelt hierbij een belangrijke rol. Uw hartslag kan toenemen, uw ademhaling kan versnellen en uw spieren kunnen zich aanspannen. Ook uw aandacht en alertheid kunnen toenemen.

Bovendien is de zogenaamde HPA-as betrokken bij de stressrespons. Dit is een interactie tussen delen van de hersenen en de bijnieren, waarbij onder andere het hormoon cortisol wordt vrijgegeven. Cortisol helpt ervoor te zorgen dat er gedurende langere tijd extra energie beschikbaar blijft.. Samen helpen deze reacties u tijdelijk om te gaan met een situatie die extra aandacht of inspanning vereist.

Welke rol speelt cortisol bij stress?

Cortisol wordt vaak het ‘stresshormoon’ genoemd, maar dit hormoon vervult veel meer functies. Het speelt onder meer een rol bij de energiehuishouding, de bloeddruk, ontstekingsreacties en het slaap-waakritme.

Tijdens stress kan de afgifte van cortisol veranderen. Dat betekent echter niet dat iedereen die veel stress ervaart automatisch een te hoog cortisolniveau heeft. Cortisolniveaus veranderen normaal gesproken ook gedurende de dag en kunnen bovendien door andere factoren worden beïnvloed.

Wilt u meer weten over cortisol en wanneer een verhoogd cortisolgehalte een rol kan spelen? Lees dan verder in het artikel Hoe komt u van een te hoog cortisolgehalte af?

Welke symptomen kunnen optreden bij stress?

Stress kan zich op verschillende manieren uiten. Sommige mensen ervaren voornamelijk fysieke spanning, terwijl anderen eerder slecht slapen, piekeren of moeite hebben om zich te concentreren. De ernst en de duur van de symptomen kunnen eveneens variëren.

Lichamelijke klachten

Onder stress merkt u bijvoorbeeld mogelijk dat u:

gespannen spieren hebt;
hoofdpijn krijgt;
hartkloppingen ervaart;
sneller of oppervlakkiger ademt;
last krijgt van je maag of darmen;
vermoeider bent;
minder goed slaapt.

Mentale en emotionele klachten

U kunt daarnaast bijvoorbeeld:

moeite hebben met concentreren;
meer piekeren;
sneller geïrriteerd;
je onrustig of gejaagd voelen;
moeilijker ontspannen;
emotioneler reageren dan je gewend bent.

Mentale en emotionele klachten

Stress kan ook een invloed hebben op uw gedrag. U kunt bijvoorbeeld langer doorgaan zonder pauze te nemen, plannen annuleren omdat alles te overweldigend aanvoelt, of merken dat u minder beweegt. Sommige mensen beginnen anders te eten, drinken meer alcohol, of zoeken naar andere manieren om de spanning tijdelijk te verminderen.

Deze symptomen zijn niet specifiek voor stress en kunnen ook andere oorzaken hebben.

Wat kan stress veroorzaken?

Stress kan ontstaan wanneer een situatie of gebeurtenis iets van u vraagt. Zo'n trigger wordt ook wel een stressfactor genoemd. Dit kan iets ingrijpends zijn, zoals ziekte, verlies, financiële zorgen of problemen op het werk. Ook kleinere spanningen die zich opstapelen, kunnen stress veroorzaken.

Denk aan een drukke agenda, weinig rust, het zorgen voor anderen, conflicten of veranderingen thuis of op het werk. Ook positieve gebeurtenissen, zoals een verhuis, vakantie of nieuwe job, kunnen extra spanning veroorzaken.

De hoeveelheid stress die iemand ervaart, verschilt van persoon tot persoon en van situatie tot situatie. Het is niet alleen wat er gebeurt dat een rol speelt. Ook de duur van de belasting, de mogelijkheid tot herstel en de beschikbare steun of opties om ermee om te gaan, hebben een invloed.

Soms is er één duidelijke stressfactor. Soms zijn het juist meerdere zaken die elk op zichzelf beheersbaar lijken, maar samen toch steeds meer en meer vergen.

Wanneer wordt stress te veel?

Er is geen vast moment waarop stress plotseling ‘te veel’ wordt. Belangrijker is het patroon: hoe vaak er spanning is, hoe lang die aanhoudt en of er voldoende ruimte is om tussendoor te herstellen.

Bij langdurige stress kan de spanning gedurende een langere periode aanwezig blijven of steeds terugkeren. Hierdoor kunnen de symptomen aanhouden of verergeren, wat een toenemende impact kan hebben op uw dagelijks functioneren.

Wat is het verschil tussen stress, overspanning en burn-out?

Stress, overspannenheid en burn-out worden vaak door elkaar gehaald, maar hebben niet dezelfde betekenis. Stress is een normale reactie op situaties die spanning veroorzaken of een bepaalde inspanning van u vragen. Ook langdurige stress is niet hetzelfde als overspannenheid of een burn-out.

Bij overbelasting De last is zo zwaar geworden dat het niet langer mogelijk is om er op een correcte manier mee om te gaan. U ervaart klachten die gerelateerd zijn aan stress en hebt minder controle over wat er van u wordt gevraagd. Ook het dagelijks functioneren wordt beïnvloed: werken, zorgen voor anderen of andere alledaagse activiteiten kunnen bijvoorbeeld moeilijker worden.

Een burn-out gaat een stap verder. Volgens de NHG-standaard overbelasting en burn-out Is burn-out een ernstigere vorm van stressgerelateerde uitputting? In dat geval zijn de symptomen gedurende minstens zes maanden aanwezig, en zijn vermoeidheid en uitputting veel meer uitgesproken. Het herstel duurt doorgaans langer dan bij stressgerelateerde uitputting..

Langdurige stress kan inderdaad een rol spelen bij zowel zenuwuitputting als burn-out.

Wilt u meer weten over het onderscheid tussen stressgerelateerde uitputting en burn-out? Lees dan verder in het artikel. Het verschil tussen overspannenheid en een burn-out.

Wat kan helpen tegen stress?

Wat helpt tegen stress, verschilt van persoon tot persoon en hangt ook af van de oorzaak van de spanning. Enkel proberen te ontspannen is niet altijd voldoende. Het kan eveneens nodig zijn om te onderzoeken wat structureel veel van u vergt.

Zie waar de spanning vandaan komt

Probeer eerst te achterhalen welke situaties of omstandigheden veel van u vragen. Misschien is uw agenda al langere tijd te vol, zijn er zorgen thuis of op het werk, of neemt u weinig momenten om te herstellen.

Sommige stressfactoren kunnen niet eenvoudigweg worden weggenomen. Bij andere kan er iets zijn dat u kunt veranderen, bijvoorbeeld door taken anders te verdelen, grenzen te bespreken of om hulp te vragen.

Zou u hiermee willen doorgaan? In de No stress-programma Werk stap voor stap aan het herkennen van stress en terugkerende patronen.

Maak ruimte voor herstel

Beweging, voldoende slaap, ontspanning en contact met anderen kunnen helpen om beter met stress om te gaan. Wat ontspanning biedt, hoeft niet voor iedereen hetzelfde te zijn. De ene persoon komt tot rust tijdens een wandeling, terwijl een ander de voorkeur geeft aan sporten, naar muziek luisteren of tijd doorbrengen met anderen.

Herstel hoeft niet altijd te betekenen dat u een uur op de zetel doorbrengt of een vrije namiddag neemt. U poetst uw tanden ook elke dag enkele minuten, in plaats van enkele uren één keer per jaar. Met herstel werkt het net zo: regelmatig even tijd vrijmaken helpt meer dan wachten tot u volledig uitgeput bent. Neem bijvoorbeeld een kop thee tussen twee taken door, zonder intussen uw telefoon op te nemen. Of ga na een vergadering vijf minuten naar buiten voordat u onmiddellijk aan de volgende taak begint..

Kijk naar wat haalbaar is

Wanneer u veel stress ervaart, kan het verleidelijk zijn om alles in één keer te willen veranderen. Dat is echter niet nodig. Kies in plaats daarvan één kleine aanpassing die haalbaar aanvoelt en kijk wat dit u oplevert. Dit helpt te voorkomen dat het werken aan stress ook iets wordt dat u ‘moet’ doen.

Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken bij stress?

Aanhoudende symptomen door stress Aanhouden, verergeren ze of ondervindt u steeds meer moeite met uw dagelijkse activiteiten? Dan is het raadzaam om hulp te zoeken.

Maak bijvoorbeeld een afspraak met uw huisarts of praktijkverpleegkundige indien:

het niet in staat bent om de stress te verminderen en u daarbij hulp wenst;
je symptomen duidelijk verergeren of u zich steeds depressiever, angstiger of paniekeriger voelt;
het het wordt steeds moeilijker om te werken, voor uzelf te zorgen of andere dagelijkse taken uit te voeren;
je alcohol of drugs bent gebruiken om met de stress om te gaan;
mensen mensen in je omgeving zich zorgen over je maken.

Laat nieuwe, ernstige of aanhoudende fysieke symptomen eveneens evalueren, zelfs als u denkt dat stress een rol speelt.

Meer inzicht in stress en uw eigen patronen.

Weet u waar een deel van uw stress vandaan komt, maar vindt u het nog steeds moeilijk om op een andere manier met spanning om te gaan? In de No stress-programma Werk hier stap voor stap aan. In 28 modules leert u onder meer stress en spanning eerder te herkennen en oefent u nieuwe manieren om hiermee om te gaan. Op deze manier werkt u niet aan een snelle oplossing, maar aan veranderingen die u op lange termijn kunt blijven toepassen. U volgt de lessen in uw eigen tempo en kunt gebruikmaken van oefeningen, Coaching Calls en begeleiding via de community.

Weet u nog niet welk programma of welke opleiding het beste bij u past? Met de keuzehulp U ontvangt advies op basis van uw symptomen en situatie.