Langdurige stress: hoe doorbreek u het patroon?

U wordt wakker en u staat meteen ‘aan’. Het radertje in uw hoofd begint te draaien en alle dingen die u vandaag moet doen, razen als een tornado door uw hoofd. Eigenlijk wordt u al moe wakker, voordat de dag begonnen is. Ook vandaag zijn er weer zoveel ‘ballen die u hoog moet houden’ en het liefst wilt u alles zo perfect mogelijk doen.

Gedurende de dag gaat u alsmaar door als een soort ‘ratrace’ want er is zoveel te doen. Die onrust in uw lichaam lijkt maar niet af te nemen. Ondanks al die strenge regels die u voor uzelf hebt. Als het dan eindelijk avond is, bent u uitgeblust. Toch lukt het niet altijd om goed te slapen, want u blijft zich gespannen voelen.

Als u heel eerlijk bent, voelt u dan niet dat u de lat wel erg hoog legt voor uzelf?

Waar komt stress vandaan?

Op het moment dat een stressreactie ontstaat, gebeurt er iets in het lichaam. Het lichaam maakt een adrenalinestoot aan en is klaar voor actie. In werkelijkheid gaan we op dat moment in overlevingsstand. 

Op het moment dat zo’n stressreactie opkomt, gebeurt er heel veel;

• Uw hartslag gaat omhoog
• U gaat sneller ademen
• U krijgt het heel warm en het zweet breekt u uit
• U kunt letterlijk het gevoel hebben dat u naar adem moet happen

Eigenlijk schreeuwt alles in u dat u moet vluchten! U kunt zich misschien voorstellen dat dit voor onze voorouders heel nuttig was. Zij moesten immers vluchten voor gevaarlijke dieren of situaties. Gelukkig bevinden wij ons tegenwoordig meestal niet in zulke situaties. Toch lijkt stress heel vaak de overhand te nemen. Waar komt die stress toch vandaan?

Het hormoon cortisol is van nature aanwezig in ons lichaam. Cortisol zorgt ervoor dat u een stresssituatie langer kunt volhouden. Zo kunt u onder invloed van cortisol een marathon rennen of een andere grote inspanning verrichten. Als het cortisolgehalte in balans is, is dat geen probleem, want als u ‘op de rem gaat staan’ daalt het cortisolgehalte weer. Maar als u continu gestrest bent, is het cortisolgehalte in uw lichaam ook continu te hoog. Eigenlijk houdt u daarmee uw stressniveau in stand.

Welke klachten kunt u krijgen van stress?

Als uw cortisolgehalte continu te hoog is, is het moeilijk om te ontspannen. U kunt zelfs lichamelijke klachten krijgen, maar ook mentaal kunt u dit merken.

Zo kunt u bijvoorbeeld merken dat:

• uw geheugen niet meer zo goed werkt;
• u veel twijfelt;
• u moeite hebt om beslissingen te nemen;
• u alles persoonlijk opvat, ook als iemand positieve feedback geeft;
• u cynisch of geïrriteerd kunt reageren;
• u moeite hebt om te focussen.

Naast deze klachten in uw brein, kunt u heel wat lichamelijke klachten ontwikkelen.

Als u veel stress ervaart, kunt u:

• erg moe zijn of weinig energie hebben;
• hartproblemen ontwikkelen;
• Maag-, darm- en leverproblemen krijgen;
• luchtwegklachten ervaren (zoals allergie, verkoudheid, astma of bronchitis);
• een hoge bloeddruk hebben;
• een te hoog cholesterol hebben;
• hormonale problemen, zoals schildklierafwijkingen krijgen;
• spier- en gewrichtsklachten voelen;
• haaruitval krijgen.

Geschreven door

Afleiding zoeken helpt niet

Zoals u ziet, kan stress heel wat met ons doen. Veel mensen die deze klachten ervaren, proberen op allerlei manieren afleiding te zoeken. Misschien herkent u dat wel; u hebt een app op uw telefoon om meditaties te doen, u gaat sporten of ploft voor de zoveelste keer in de zetel om te ‘Netflixen’. Uiteindelijk helpt die afleiding maar even, want zodra er iets gebeurt, schiet u direct weer in de stress.

Misschien bent u zelfs al eens bij de huisarts geweest. Zeker als u last hebt van lichamelijke klachten kan dat de nodige zorgen opleveren. Helaas worden deze klachten vaak niet serieus genomen. U gaat naar huis met een of ander medicijn. Dit medicijn kan de symptomen tegengaan, maar de oorzaak (stress) is nog niet verholpen. 

De invloed van uw brein op stress

Ons brein bestaat uit drie gedeelten. Om te beginnen is er het ‘reptielenbrein’. Alle automatische patronen die we nodig hebben om te overleven, bevinden zich hier.

Denk hierbij aan:

• Ademhaling;
• Trek in eten en drinken;
• Regeling van slaap; en
• Voortplanting.

In dit gedeelte is alles puur gericht op overleving. Ook is dit de plek waar uw ‘stresshormoon’ cortisol, samen met adrenaline wordt aangemaakt.

Als tweede hebben we ons ‘zoogdierenbrein’, oftewel ons emotionele brein. Al uw gevoelens en emoties zijn hier te vinden. Door nieuwe situaties aan oude te koppelen, blikt dit gedeelte van uw brein terug naar het verleden. Onbewust koppelt u nieuwe gebeurtenissen aan dingen uit uw verleden. Eigenlijk zegt uw brein: “Let op, u gaat nu iets meemaken wat al een keer voorgevallen is!” Met een stressreactie als gevolg.

Het derde gedeelte noemen we de neocortex, oftewel, ons rationele brein. Hiermee nemen we beslissingen en zoeken we naar oplossingen. Met het rationele brein kunt u een situatie sturen en leren om te gaan met een stresssituatie.

Op het moment dat u stress hebt, neemt uw onbewuste (uw instinct) het over. Uw reptielen- en zoogdierenbrein werken samen om direct met een vluchtreactie te reageren. Op een stressvol moment neemt u geen tijd om rustig te denken, laat staan dat u op dat moment probeert om een oplossing te zoeken (zoals uw rationele brein doet).

Naast deze drie gedeeltes, zijn er nog twee belangrijke gedeeltes in het brein die invloed hebben op stress. De amygdala is continu bezig om te scannen op ‘gevaar’. Onze voorouders maakten hier dankbaar gebruik van, want als er een roofdier om de hoek kwam, zorgt de amygdala voor een vluchtreactie. Deze extreme vluchtreacties hebben we tegenwoordig niet meer écht nodig. 

Uw reactie op stress

Veel mensen leven continu met stress en onbewust houden we dit maar al te graag in stand. We kunnen niet wachten om snel de telefoon op te nemen als iemand belt of een berichtje stuurt. We kijken al het nieuws op televisie. En laten we al die kopjes koffie niet vergeten. Eigenlijk zoeken we de hele tijd naar een adrenalinerush.

U zou kunnen zeggen dat we verslaafd zijn geraakt aan adrenaline en cortisol. Ons leven is vaak verdeeld in verschillende domeinen:

• Uw gezin of relatie
• Werk
• Financiën
• Fysiek welzijn
• Gedachten en emoties

Al deze dingen hebben invloed op uw stressniveau. Als u overspannen raakt of in een burn-out terechtkomt, is het meestal niet door één van deze dingen veroorzaakt. Eigenlijk ontstaat stress niet door een situatie of gebeurtenis, maar door de manier waarop U een bepaalde situatie interpreteert.

U kunt helemaal in de stress schieten na het zien van een nieuwsbericht, terwijl uw buurman zijn schouders ophaalt en doorgaat. In feite gaat het bij deze gebeurtenis om hetzelfde, alleen reageert u er anders op dan uw buurman. Dit komt door de manier waarop u naar een situatie kijkt, in tegenstelling tot iemand anders.

Dit heeft alles te maken met wat u doet en hoe u situaties interpreteert. Uw verleden en eerdere gebeurtenissen hebben invloed op uw reactie.

Voorbeeld: stel dat u met uw gezin of vrienden een aangename dag in een pretpark doorbrengt. De vorige keer kreeg u ontzettende hoofdpijn na een ritje in de achtbaan. Onbewust denkt u direct terug aan dat moment. Toch wil iedereen dat u meegaat in de achtbaan. Terwijl u in de wachtrij staat, maakt u zich zorgen en het gaat van kwaad tot erger…

“Wat als ik weer die enorme hoofdpijn krijg?”

“Straks kan ik niet meer genieten van mijn dag”

“Ik wil uit de wachtrij, ik kan er niet uit!”

Ondertussen wordt het u bijna te veel want de ene na de andere stressgedachte gaat door uw hoofd. U krijgt het steeds warmer, begint een beetje te zweten en u voelt zich angstig. Eigenlijk wilt u maar één ding: vluchten! Misschien voelt u vanbinnen wel dat het puur uw onderbewustzijn is dat spreekt. Dit is logisch, want dit stuurt niet alleen uw gedrag aan, maar ook uw emoties. Op dat moment kunt u twee dingen doen:

• U gaat tóch die achtbaan in
• Of, u besluit uit de rij te stappen

Dit is precies een voorbeeld van de invloed van stress op uw acties. Als u toch in de achtbaan stapt en u komt er zonder hoofdpijn uit, zult u ervaren dat het slechts uw piekergedachte was en niet de waarheid.

De belangrijkste oorzaken van langdurige stress

Wist u dat piekeren en negatieve gedachten één van de belangrijkste oorzaken zijn van langdurige stress? Maar ook het ontstaan van een burn-out of overspannenheid is te wijten aan chronische stress. Die stressgedachten zorgen er uiteindelijk voor dat u overspoeld wordt door al die scenario’s in uw hoofd. Dit kan zo ver gaan dat u uiteindelijk instort en in een burn-out terechtkomt.

De hersenen kopiëren 90% van onze gedachten van gisteren, daarom kunt u ook elke keer over dezelfde dingen piekeren en stressen. Zo blijft u in een cirkel ronddraaien, want als u op dezelfde manier blijft denken, zult u niets veranderen!

Onze gedachten zijn elektrische impulsen die gestuurd worden door uw brein. Om de oorzaak van uw stress of piekeren aan te pakken, moet u begrijpen hoe dit werkt. In mijn programma’s leg ik precies uit hoe dit proces eruitziet. Door middel van voorbeelden en een heldere uitleg, leert u ontdekken hoe uw brein werkt.

Hoe doorbreekt u het patroon van chronische stress?

Misschien hebt u al gemerkt dat u stress helaas niet wegneemt door afleiding te zoeken. Veel mensen met chronische stress hebben van alles geprobeerd. Natuurlijk kunt u even ontspannen door te mediteren, aangenaam uiteten te gaan of door een leuke avond te hebben met vrienden. En misschien gaat het tijdelijk beter als u goed in uw vel zit, zonder te veel spanningen om u heen. Maar uiteindelijk valt u toch weer terug in uw oude patroon. 

Tenminste, als u niet leert om te gaan met chronische stress. Wanneer u eenmaal overspannen bent of in een burn-out bent beland, is het belangrijk om dit serieus te nemen. Als psycholoog verdeel ik dit herstel op in drie fases:

Fase één: fysiek herstellen

Het is belangrijk om uw lichaam én brein rust te geven. U hebt zo lang in ‘overlevingsmodus’ gestaan, dat het nodig is om even niets te doen en vooral niets te moeten. Slaap of lees een boek, maar geef uzelf vooral rust en ga zeker niet sporten. Geef uw lichaam de tijd om fysiek te herstellen.

Fase twee: rustig opstarten

Als u merkt dat u weer een beetje energie krijgt, kunt u rustig aan weer opstarten. Begin bijvoorbeeld met wat kleine taken in huis te doen of maak een aangename wandeling buiten. Luister vooral naar uw lichaam en doe waar u zich goed bij voelt.

Fase drie: cognitief herstructureren

Tijdens het cognitief herstructureren gaat u actief met uzelf aan de slag, zodat u leert om te gaan met stressvolle situaties. De situaties om u heen veranderen namelijk niet. Wat u wel kunt doen, is uw manier van denken en reageren veranderen. Vraag om hulp, zodat u niet terugvalt in oude patronen. Want, veel mensen denken te herstellen van een burn-out, maar als u niet werkt aan een plan voor de langere termijn, zult u een terugval krijgen. U behandelt het probleem namelijk niet. Daarom is het zó belangrijk om te werken aan het herstructureren van uw gedachten en acties.

Doorbreek het patroon en krijg stress onder controle

Situaties en gebeurtenissen om u heen zullen niet veranderen. Er gebeuren altijd vervelende dingen en er zijn altijd periodes waarin u het ontzettend druk hebt. Toch hoeft dat niet te betekenen dat u er stress door ervaart. Door te leren omgaan met stresssituaties krijgt u meer rust en voorkomt u bovendien dat u terugvalt in oude patronen. 

Via Breinfijn hebben we duizenden mensen met deze klachten geholpen, en het fijne is; jouw stressgevoelens hoeven je leven niet langer te bepalen! In het ‘No Stress programma’ leer ik u stap voor stap om te gaan met ‘uw denken’. We gaan niet op zoek naar afleiding, maar beginnen met cognitief herstructureren, zodat u weet en begrijpt hoe uw brein werkt.